Craftsman (Zanaatkar/Usta/Sanat dönemi) Evleri

20. yüzyılın, ilk birkaç yılında, Kaliforniya yakınlarında gelişmiş bir akımdır. Bu bölgede, yapılan evler, daha sonra, zanaatkar evleri olarak anıldılar.

Bu evler, düşük eğimli çatıları ve geniş saçakları ile dikkat çektiler. Verandaları da oldukça genişti. Taşıyıcı sistemi ahşaptan oluşuyordu. Tipik olarak, zemin kat üstüne inşa edilmiş bir çatı katı vardı sadece. Bu evlerin, en belirgin tasarım mantığı, fonksiyonellikti. Estetik, ikinci plandaydı. Genellikle, imalatında, doğal malzemeler kullanıldı. Ancak, sonradan yapılanlar daha süslü ve geleneksel sanatların ön plana çıktığı ürünlerdir. Bu evler, giderek daha lüks bir şekilde imal edilmişlerdir. Yine de, bu evlerin imalatında, gösterişten kaçınıldığını söylememiz mümkündür. Ön planda olan yaşam konforunu ve üretkenliğini koruyan bir ev inşa etmekti.

Bu evler, bungalov sınıfında da değerlendirilebilir. Hatta, bazı yerlerde, bunlara Craftsman bungalow(zanaatkar bungalovu) da denir. Ev planı da, genel hatları gibi, fonksiyonellik ve ihtiyaçlar baz alınarak yapılmıştı. Bu konuda da estetik kaygılar, ikinci plandaydı. Bu evler, bilinen bungalov evlerinin, geliştirilmiş bir haliydi ve ilk yapıldıklarında, o kadar beğenildi ki, yapanlar, sipariş üstüne sipariş almaya başladılar. Bir anda popüler ve moda olmuştu. Buradan, dünyanın dört bir yanına, bu evler yayıldı.

Sonuç olarak, aslında bu evler, birer bungalovdur. Ancak, zanaatkar tarzı bungalov olarak bilinirler. Özellikle, işçilikleri oldukça iyi evlerdir.

Bu evlerin karakteristik özelliklerini özetlersek, şu şekilde sayabiliriz:

• Basık çatı
• Merteklerin gözüktüğü uzun saçaklar
• Dekoratif kırma desenleri
• Zemin kat + çatı katı
• Yerinde montajlanan taşıyıcı sistem ve diğer ev elemanları
• Geniş barbekü(o dönemde fırın), genelde evin dışındadır.
• Evin içinde şömine olur
• Çatı pencereleri vardır
• Geniş veranda
• Veranda kolon ve kirişleri oldukça ebatlıdır
• Çift kanatlı pencereler
• Metal ve bronz işçilikleri
• Ev ile entegre çömlek işçilikleri

Celal Erakman

Kraliçe Anne Stili Evler

18. yüzyıldan, 1910'a kadar, sürekli imal edilmiş bir ev tipi olan, Kraliçe Anne evleri, viktoryan tarzın örneklerindendir. İngiltere'de ise 1860'tan 1890 yılına kadar popüler olmuştur. Daha sonraları da, 1910 yılına kadar, ABD'de inşa edildiler.

Kraliçe Anne evleri, viktoryan dönemdan, bazı küçük detaylarda, farklılaşmıştır. Bu farklılık arzeden elemanlar, şunlardır:

• Kule
• Cumbalı pencereler
• Belirgin bir şekilde hissedilen ortaçağ etkisi

Bu evler, bu dönemde, birden bire zenginleşen bir kesim olan, kereste tüccarlarınca, çok tercih edilirlerdi. Kereste tüccarları, bu dönemde birer ticari barona dönüşmüş ve doğal olarak, en iyi evlerde oturmaya başlamışlardı. Bunlar, dönemin, en prestijli ve pahalı evleriydi.

Kraliçe Anne evleri, ismini, bir İngiliz kraliçesi olan Anne'dan almıştır. Ancak, bu evlerin gelişimi sanayi devriminden sonra olmuştur. Sanayi devrimi neler getirmişti? sorusunun cevabı, şu malzemelerin seri üretimidir:

• kapılar
• pencereler
• çatı elemanları
• dekoratif detaylar
• korkuluklar
• merdiven basamakları

Bütün bu seri mühendislik üretimleri, inşaat sektöründe, maliyetleri de düşürmüştü. Böylece, daha lüks olan kavramlar, daha ucuza yapılabilmeye başlandı. Bu evlerin bir diğer özelliği de, konsol çıkıntılar ve sarkıt süslerdir. Bu evlerin, ilk yapılanları, ağır kütüklerden ve taştan kaçınılarak yapılmıştır. Genelde, ahşap çerçeve sistemiyle, taşıyıcı sistemleri inşa edildiler. Bu evlerin, yükleri, aynı zamanda, inşaat mühendisliği vizyonu ile hafifletilmiş, yapı yükleri düşürülerek, daha güvenli bir yapı elde edilmiştir. Tabii ki, Kraliçe Anne evleri, inşaat mühendisliği açısından bir devrim niteliğindedir. Bu evlerde, ilk kez, yapı yüklerini oluşturan elemanlar, tamamıyla hafif olanlardan seçilmiştir. Bu durum, diğer estetik kavramların da önünü açmış ve onlara öncülük etmiştir. 

Bu zengin dekorlu evler, genelde, bahsi geçen tüccarların armasını, en görünür yerde taşırdı. Genelde, bu evlerin çatıları yüksek ve diktir. Çatı taşıyıcı sistemi de, makaslı sistemdir. Kule gibi dairesel elemanlarda ise, daha farklı bir taşıyıcı çerçeve kullanılmıştır. 

Balık sırtını andıran, siding uygulaması bu evlerde tercih edilmiştir. Ancak, bunlar çok farklı şekillerde de uygulanmıştır. Çatısında ise, yine balık sırtını andıran, shingle uygulaması vardır.Kule genelde, köşede olur. Kulenin bu konumlaması, Kraliçe Anne tarzının karakteristik özelliklerinden biridir. Aynı zamanda, büyük bir taşıyıcı kiriş, bu kuleye ankastre şekilde bağlanmıştır.

Bu evlerin karakteristik özelliklerini özetlersek, şunları sayabiliriz:

• Lüks konusunda, bu evlerde bir sınır yoktu
• Mahyadan aşağı doğru çatı yüzeyleri, abartılı şekilde dikti
• Kuleli yapılardı
• Çift bölmeli pencereler, yüksek ve dardı
• Oyma ve süsleme işleri çok fazlaydı
• Dokuma işleri çok fazlaydı
• Siding ve shingle kullanılmıştı
• Parapetler ve duvarlar, çok fazla süslenmişti
• Verandasının iç kısımları dokuma işleriyle kaplanmıştı
• Korkuluklar süslüydü
• Bacası taş kaplamaydı

Celal Erakman